Van afval tot bron van energie

Bewuste bronscheiding doet wonderen

Iedere inwoner verzamelt circa één tot anderhalve kg afval per dag. Op jaarbasis spreken we dus al gauw over 485 kg huishoudelijk afval per persoon. Gelukkig wordt momenteel ruim 72 procent selectief ingezameld en als (secundaire) grondstoffen opnieuw gebruikt. "Daarmee behoort Vlaanderen tot de absolute wereldtop," zegt Koen Delie van IMOG (Intercommunale Maatschappij voor Openbare Gezondheid). "De afgelopen veertig jaar hebben we een enorme evolutie door gebracht." (B.V.)

Afvalinzameling en -verwerking was destijds een hygiënische uitdaging, maar tegenwoordig vallen deze activiteiten onder de milieusector en is afval een bron van grondstoffen en energie geworden.

Koen Delie is zeer te spreken over de verantwoordelijkheidszin van burgers inzake afvalsortering. "Als je ziet welke weg we in deze laatste decennia hebben afgelegd, kan je stellen dat bijvoorbeeld het containerpark van 6 fracties in 1985 tot meer dan 40 fracties vandaag, is uitgegroeid van een 'frituur' tot een 'sterrenrestaurant'. In de containerparken zamelen we veertig verschillende afvalsoorten in, klaar voor recyclage. De markt van het plastic biedt nog meer mogelijkheden: China vraagt om PVC, van bloempotjes maak je autobumpers, van wijnfleskurken kurktegels of isolatiepanelen, van oude cd's of dvd's pleximeetlatten. Daarom hebben we 'milieustraatjes' in onze containerparken, precies alsof je in het grootwarenhuis je afval... in de rekken kan leggen."

Nieuwe fracties

De relatieve omvang van deze fracties en het plaatsgebrek op vele containerparken, deden afstappen van de klassieke inzamelcontainers van 20 m3 naar flexibelere recipiënten van 1,5 m3. "De aangeleerde sorteergewoonten worden doorgetrokken naar de nieuwe fracties, waardoor primaire grondstoffen worden bespaard. Met dit nieuwe initiatief zet onder meer Imog weer een stap om het restafval verder terug te dringen tot 150 kg per inwoner."

Het percentage van het totale afvalaanbod dat naar de stortplaats wordt gevoerd, vermindert steeds verder. © Menart

Buitenlandse delegaties benijden de Vlamingen vaak omwille van hoe we de bevolking zo ver hebben kunnen krijgen om tot meer dan veertig fracties te laten sorteren. "Het systeem van 'de vervuiler betaalt' en een doorgedreven sensibilisering hebben hiervoor sterk geholpen. Als je de burger diverse mogelijkheden aanbiedt en voldoende uitlegt waarom sorteren een meerwaarde kan bieden, dan volgen ze dit goed op."

Bronscheiding

Vlaanderen doet bewust aan bronscheiding. "Imog werkt voor 229.000 mensen. Dit betekent dat ruim 500.000 handen ons kunnen helpen wanneer zoveel mogelijk aan de bron wordt gescheiden. Om iets te recycleren, moet een afvalfractie voldoende homogeen en voldoende zuiver zijn. Bronscheiding zorgt voor veel hogere kwaliteit dan wanneer achter de verschillende fracties zou moeten worden uitgesorteerd. We proberen de sorteerinstructies dan ook zoveel mogelijk te vertalen in concrete en tastbare voorbeelden. Zo zamelen we op de containerparken 'bloempotjes' in. Dit is veel verstaanbaarder dan polypropyleenplastic. De medewerking van de bevolking is heel goed te noemen."

Continue sensibilisering

Om deze inspanningen voortdurend hoog te houden, is een continue sensibilisering nodig. Iedereen heeft een taak, daarom wordt ook steeds vaker naar doelgroepen toe gewerkt: afvalarme evenementen met herbruikbare bekers en afvaleilanden, scholenprojecten, composteren op kinderboerderijen, voordrachten en jaarlijks ruim 5.000 bezoekers aan installaties voor afvalverwerking. "Wij gebruiken hiervoor een onmisbaar communicatie-instrument, met name onze Afvalkrant, die vier keer per jaar in 110.000 bussen wordt bedeeld. We gebruiken hierin zoveel mogelijk laagdrempelige, voor iedereen begrijpbare woorden. Afval voorkomen en sorteren wordt zo een onderdeel van het normale huishouden en niet enkel iets voor groene jongens."

De verantwoordelijkheidszin bij de burger over afvalsortering is fors gestegen. © Recupel

Inhaalbeweging bij bedrijven

Bij ondernemingen primeert het economische doorgaans op het ecologische. Sorteren kost namelijk vaak moeite en mankracht. "Bedrijven moeten qua afvalverwerking nog een inhaalbeweging maken. De wetgever helpt hierin door in bijvoorbeeld het nieuwe Vlarema de doelstellingen scherper te stellen. Op de bedrijfsagenda's zal het selecteren van afval steeds hoger staan. Te veel bedrijfsafval dat in feite kan worden gerecycleerd, wordt momenteel nog gestort. Gelukkig werpt het geven van informatie en opleidingssessies vruchten af."

Werkpunten

Afval kost geld. Veel bedrijven zijn zich daar onvoldoende van bewust. "Een eerste opdracht voor ondernemingen is dat ze hun afvalkost incalculeren bij de bepaling van de verkoopprijs van hun producten. Dat deden ze al eerder toen het aspect veiligheid begon mee te spelen in de kostprijsberekening. Je moet er rekening mee houden dat mede door de milieuheffingen van Ovam eindverwerking vaak duurder uitvalt dan recyclage. Sorteren kan dus duidelijk, ook voor de bedrijven, geld opbrengen."

Afval voorkomen

Om afval effectief te voorkomen, moeten ook de nodige alternatieven worden aangeboden. "Het is inmiddels alom geweten dat ongeveer 42 procent van de huisvuilzak organisch materiaal is dat kan worden gecomposteerd of verorberd door kippen. In onze regio (Zuid-West-Vlaanderen, nvdr) hebben intussen 20.000 compostvaten en evenveel kippen een goede thuishaven gevonden. Iedereen heeft hierin een taak, daarom wordt ook steeds vaker naar doelgroepen toe gewerkt. De jeugdverenigingen werken rond het duurzaamheidsthema. Onder het motto 'Laat je niet inpakken' wordt in de provinciale communicatiewerkgroep een actie rond afvalarm winkelen uitgewerkt. Ook dat is een nieuwe evolutie: rond communicatie kan over de intercommunale grenzen heen worden gewerkt en wordt de focus verbreed van afvalpreventie naar duurzaamheid. Daarbij komen ook onder meer mobiliteit en energie aan bod."

Kringloopwinkels

De afvalverwerkingscentra streven naar een geïntegreerde aanpak van afvalverwerking en beschikken daarvoor over een uitgebreid netwerk. Koen Delie: "Zo levert Imog de voorzitter van het Kringloopcentrum Zuid-West-Vlaanderen en ondersteunt ze deze werking financieel. We werken samen met sociale economiebedrijven voor bijvoorbeeld Nette Regio, waarbij werkjes inzake openbare reinheid (vegen, zwerfvuil opruimen, ...) door sociale economiebedrijven worden uitgevoerd onder de naam van 'Team Rudy'. We werken ook samen met privébedrijven voor bijvoorbeeld ophaling aan huis. Bovendien werken we samen met een bioboerderij: die fungeert als educatief centrum en leidt bijvoorbeeld compostmeesters op."

Steeds minder op het stort

Het percentage van het totale afvalaanbod dat naar de stortplaats wordt gevoerd, vermindert steeds verder. Het storten van huishoudelijk afval is bijna nihil geworden (nog ongeveer twee procent). "Door het stortverbod is dit zo laag geworden. Verder evolueren naar nog minder is moeilijk, omdat bepaalde fracties zoals asbestcement geen andere toepassing hebben. We hebben gezocht naar alternatieven voor de invulling van onze stortplaats. Het laguneren van onderwaterbodem bood hier goede mogelijkheden: in een samenwerking met Envisan (een dochteronderneming van Jan De Nul) worden waterlopen uitgebaggerd. Deze onderwaterbodem wordt op onze site in Moen gedroogd in lagunes en kan dan terug als grond worden ingezet."

Afvalhiërarchie

Net als andere intercommunales volgt Imog de 'Afvalhiërarchie', waarbij afvalpreventie de optimale mogelijkheid is, zowel ecologisch als economisch. "Afval dat er niet is, moet nu eenmaal niet ingezameld of verwerkt worden. Dan volgt hergebruik, bijvoorbeeld via de kringloopwinkels. Recyclage is de volgende stap en wordt erkend als betere toepassing dan een inzet als energiebron. Verbranding met energierecuperatie is de volgende stap. Enkel wat niet onder de bovenstaande trappen lukt, komt nog voor storten in aanmerking."